ELHAMRA’NIN YAZILI HAFIZASI

Arapça şiirler ve
Kur’an kitabeleri

Bir kapıda övgü, bir kubbede gökyüzü, bir çeşmede suyun sesi. Metinleri bulundukları yer, tarih ve anlamla birlikte okuyun.

Bir kitabe bul →
52 şiir ve program kaydı15 ayet yerleşimi kaydı11 mekân grubu
AYNI DUVARDA, FARKLI TÜRLER

Şiir, ayet ve mottoyu ayırt etmek

Saray şiiri

İbnü’l-Ceyyâb, İbnü’l-Hatîb ve İbn Zümrek gibi şairlerin hükümdarı ve onun mekânını öven metinleridir. Yapı çoğu kez kendisini “ben” diyerek tanıtır.

Kur’an kitabesi

Sûre ve ayet numarasıyla tanımlanır. Örneğin Comares’te Mülk sûresi, ilahî egemenlik ve yaratılış düzeniyle birlikte okunur. Numaralar güncel yaygın sıralamayla verilir.

Motto ve dua

ولا غالب إلا الله — “Allah’tan başka galip yoktur”, Nasrid hanedanının mottosudur. Bir yazının dinî olması onun doğrudan Kur’an ayeti olduğu anlamına gelmez.

Kapsam ve okuma notu

Kaynaklarla doğrulanmış şiir, şiir programı ve ayet yerleşimlerinin açıklamalı kataloğu. Korunmuş metinler, kayıp metinlerin tarihî kayıtları, parçalı programlar ve telmihler ayrı gösterilir. Kayıt sayısı benzersiz şiir veya fiziksel kitabe sayısı değildir.

Bütün fiziksel tekrarların eksiksiz envanteri için Corpus Epigráfico de la Alhambra’nın mekânlara ait ciltleri, envanter numaraları ve yerinde okumaları gerekir. Bu sayfa o tam korpusun yerine geçmez. Eksik veya belirsiz yer ve okumalar kayıtlarda açıkça belirtilmiştir.

Metin, çeviri ve telif yaklaşımı

Türkçe açıklamalar özgün anlam özetleridir; yayımlanmış modern İspanyolca veya İngilizce şiir çevirilerinin tam çevirisi değildir. Arapça tanıtım parçaları bütün şiirin veya kitabenin diplomatik dökümü olarak sunulmaz. Tarihî metin ile modern edisyon, çeviri, fotoğraf ve çizimin hakları ayrıdır.

Modern şiir çevirilerini bütünüyle aktarmak yerine özgün Türkçe anlam açıklamaları verilir. Yerinde okunamayan veya kayıp metinler ayrıca işaretlenir. Bir kaydın konu özeti, eksiksiz şiir tercümesi değildir.

MEKÂN · METİN · ANLAM · KAYNAK

Açıklamalı kitabe kataloğu

Güncelleme: 4 Ekim 2026

Şair seçimi, kaydın atıf açıklamasında adı geçen kişiyi arar; tartışmalı aidiyetleri de içerir. Yer ve metin durumu her kayıtta ayrıca belirtilir.

19 / 70 kayıt gösteriliyor. Filtreleri temizle

Şiir ve şiir programı · Comares

Comares Hamamı: sıcak salon nişi

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Baño Real’in sıcak bölümündeki taca.
Yazar / tür
İbnü’l-Ceyyâb; kaynaklarda aidiyet tartışması da bulunur.
Dönem
I. Yusuf’un düzenlemeleri.
Şiir yapısı
6 beyit.

Türkçe anlam özeti

Mekân bir haz ve rahatlık yeri olarak övülür; sıcak ve soğuk suyun karşıtlığı aynı düzen içinde birleşir.

Mekân ve yorum

Su kapları ve hamamın işlevi, şiirin maddi bağlamını oluşturur. Altı beyitlik şiir, suya ilişkin pratik özellikleri saray övgüsüne bağlar.

Kaynak ve kontrol

Şiir ve şiir programı · Comares

Comares cephesi: kapının tacı

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Cuarto Dorado Avlusu’na bakan anıtsal cephenin ahşap üst frizi.
Yazar / tür
İbn Zümrek’e atfedilir.
Dönem
V. Muhammed dönemi.

Türkçe anlam özeti

Cephe, kapının üzerinde bir taç gibi konuşur. Görkemli giriş, hükümdarın kabul ve temsil düzeninin bir parçasına dönüşür.

Mekân ve yorum

Aşağıdaki Âyetü’l-Kürsî kuşağı ilahî egemenliği, şiir ise saray övgüsünü dile getirir; ikisi ayrı metin türleridir.

Kaynak ve kontrol

Şiir ve şiir programı · Comares

Comares: taht nişinin şiiri

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Elçiler Salonu’nun kuzey duvarında merkezî taht nişi; iki yan duvarda üçer beyit.
Yazar / tür
Anonim; İbnü’l-Ceyyâb veya İbnü’l-Hatîb olabileceği tartışılır. Fernández-Puertas, İbnü’l-Hatîb’e atfeder.
Dönem
I. Yusuf dönemi.
Şiir yapısı
6 beyit.

Türkçe anlam özeti

Ana kubbe ile çevresindeki nişler aile benzetmesi içinde anlatılır. Merkezî niş, hükümdarı ağırladığı için diğerlerinden üstün tutulur; hükümdar göksel ışık imgesiyle ilişkilendirilir.

Mekân ve yorum

Metnin altı beyiti, merkezî taht konumunu ve odanın gök benzetmesini birlikte açıklar. Aidiyet bir araştırma sonucudur; şiirde imza bulunması anlamına gelmez.

Şiir ve şiir programı · Comares

Comares: girişteki sağ su nişi

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Elçiler Salonu giriş kemerinin sağ taca nişi; yön makaledeki tanımlamaya göre.
Yazar / tür
İbnü’l-Hatîb
Dönem
I. Yusuf dönemi.
Şiir yapısı
5 beyit; kâmil vezni.

Türkçe anlam özeti

Niş göksel bir mekân olarak konuşur; hükümdar dolunay gibi ışık verir ve sunduğu su, cömertliğini temsil eder.

Mekân ve yorum

Burçlar ve mücevher benzetmeleri bir su kabının sergilendiği küçük mimari unsurun önemini büyütür. “Sağ” tarihî tanımlamadır; ziyaretçi yaklaşımına göre yön algısı değişebilir.

Şiir ve şiir programı · Comares

Comares: girişteki sol su nişi

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Elçiler Salonu giriş kemerinin sol taca nişi.
Yazar / tür
İbnü’l-Hatîb
Dönem
I. Yusuf dönemi.
Şiir yapısı
5 beyit; kâmil vezni.

Türkçe anlam özeti

Niş, hükümdarın güneşiyle görünen gökkuşağı ve ustanın işlediği zengin dokuma imgeleriyle anlatılır.

Mekân ve yorum

Gelin, taç ve dokuma benzetmeleri hem sergilenen su kabını hem onu çerçeveleyen bezemeyi övgü nesnesi yapar.

Şiir ve şiir programı · Comares

Sala de la Barca: kayıp dolap şiiri A

Kayıp / divandan biliniyor
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Sala de la Barca’nın kaybolmuş karşılıklı dolap / alacena bölümleri.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
Her biri 6 beyit.

Türkçe anlam özeti

Şiirler saray mekânını öven programın parçalarıdır; aynı ölçü ve kafiyeyle düzenlenmiş bir çift oluştururlar.

Mekân ve yorum

Burada metinlerin özel imgeleri kesinleştirilmez. Çalışma yerlerini, eşleşmelerini ve uzunluklarını bildirir; tam çeviri için divan ve ayrıntılı edisyona bakılmalıdır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Sala de la Barca: kayıp dolap şiiri B

Kayıp / divandan biliniyor
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Sala de la Barca’nın kaybolmuş karşılıklı dolap / alacena bölümleri.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
Her biri 6 beyit.

Türkçe anlam özeti

Şiirler saray mekânını öven programın parçalarıdır; aynı ölçü ve kafiyeyle düzenlenmiş bir çift oluştururlar.

Mekân ve yorum

Burada metinlerin özel imgeleri kesinleştirilmez. Çalışma yerlerini, eşleşmelerini ve uzunluklarını bildirir; tam çeviri için divan ve ayrıntılı edisyona bakılmalıdır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Sala de la Barca: giriş nişi A

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Arrayanes Avlusu’ndan Sala de la Barca’ya açılan girişin karşılıklı taca nişleri.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
Her biri 5 beyit.

Türkçe anlam özeti

Niş gelinin sergilendiği güzel bir oturma yeri, niş kemeri de onun tacı gibi kişileştirilir.

Mekân ve yorum

İki şiir aynı uzunluktadır ancak ölçü ve kafiyeleri farklıdır. Su kabına ayrılan küçük alan, sarayın daha geniş gelin ve mücevher imgelerine bağlanır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Sala de la Barca: giriş nişi B

Yerinde
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Arrayanes Avlusu’ndan Sala de la Barca’ya açılan girişin karşılıklı taca nişleri.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
Her biri 5 beyit.

Türkçe anlam özeti

Niş gelinin sergilendiği güzel bir oturma yeri, niş kemeri de onun tacı gibi kişileştirilir.

Mekân ve yorum

İki şiir aynı uzunluktadır ancak ölçü ve kafiyeleri farklıdır. Su kabına ayrılan küçük alan, sarayın daha geniş gelin ve mücevher imgelerine bağlanır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Arrayanes: kuzey revak şiiri

Yerinde / sonradan değiştirilmiş
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Mersinli Avlu’nun kuzey revakı iç yüzünde, kapının iki yanında.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed; 1369 Algeciras zaferiyle ilişkilidir.
Şiir yapısı
12 beyit; bugünkü düzen altışar beyit.

Türkçe anlam özeti

Hükümdarın zaferi ve yapı faaliyetleri övülür. Şiir, su havuzunun karşısında resmî bir cephe metni gibi düzenlenir.

Mekân ve yorum

Makaleler, metnin erken modern dönemden itibaren değiştirilmiş olduğunu bildirir. Bugünkü harflerin hepsi özgün Nasrid yüzeyi kabul edilmemelidir.

Şiir ve şiir programı · Comares

Arrayanes: kayıp güney revak şiiri

Kayıp / divandan biliniyor
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Mersinli Avlu’nun güney revak alanı.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
10 beyit.

Türkçe anlam özeti

Hükümdarı parlak bir gök ortamının merkezine yerleştiren övgü dili kullanılır; yapı ve günler yıldız benzetmeleriyle yüceltilir.

Mekân ve yorum

Kuzey revak şiiriyle karşılıklı bir düzen oluşturur. Tarihî beyit yerleşimine ilişkin rivayetler ile bugünkü mimari ölçüler ayrı değerlendirilir.

Şiir ve şiir programı · Comares

Güney salonu: kayıp giriş nişi A

Kayıp / divandan biliniyor
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Güney revaktaki, Sala de la Barca’ya karşılık gelen kayıp salonun giriş nişleri; çalışmada “Helías” adıyla.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
Her biri 5 beyit.

Türkçe anlam özeti

Mekân, serin suyu ve gölgeleriyle kalıcı mutluluk bahçesi olarak övülür; bezeme çiçekli bahçe gibi düşünülür.

Mekân ve yorum

Salonun ortadan kalkmış olması, şiirin tarihî konumunu bugün doğrudan göstermeyi zorlaştırır. Program karşılaştırması ve divan kayıtları birlikte kullanılır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Güney salonu: kayıp giriş nişi B

Kayıp / divandan biliniyor
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Güney revaktaki, Sala de la Barca’ya karşılık gelen kayıp salonun giriş nişleri; çalışmada “Helías” adıyla.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
Her biri 5 beyit.

Türkçe anlam özeti

Mekân, serin suyu ve gölgeleriyle kalıcı mutluluk bahçesi olarak övülür; bezeme çiçekli bahçe gibi düşünülür.

Mekân ve yorum

Salonun ortadan kalkmış olması, şiirin tarihî konumunu bugün doğrudan göstermeyi zorlaştırır. Program karşılaştırması ve divan kayıtları birlikte kullanılır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Arrayanes: kayıp uzun ahşap friz şiiri

Kayıp / yeri olasılıklı
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Havuza bakan ahşap friz; hangi revakta olduğu kesin değil, kuzey revak olasılığı tartışılır.
Yazar / tür
İbn Zümrek
Dönem
V. Muhammed dönemi.
Şiir yapısı
25 beyit.

Türkçe anlam özeti

Yapı, evlenilmek istenen bir genç kadın gibi konuşur; karşısındaki havuz güzelliğini yansıtan aynadır.

Mekân ve yorum

Makale bu şiirin 25 beyitlik uzun bir frizde bulunduğunu bildirir. Yer önerisi kesin bulgu olarak sunulmamalıdır.

Şiir ve şiir programı · Comares

Comares: yan nişlerin dinî kısa şiiri

Yerinde / program kaydı
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Elçiler Salonu’nun yan nişlerine girişteki taca alanları.
Yazar / tür
Anonim / yaygın dinî şiir.
Dönem
I. Yusuf çevresindeki program.

Türkçe anlam özeti

Saray övgüsünden farklı, dinî içerikli bir şiir kaydıdır.

Mekân ve yorum

2013 tarihli çalışma bunu on iki saray şiirinden ayrı sayar. Tam metin burada aktarılmadığından doğrudan bir ayet olduğu varsayılmaz.

Kur’an kitabesi · Comares

Comares: Mülk sûresi ve yedi gök

Kaynakla bildirilen kitabe
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Elçiler Salonu’nun ahşap tavanı altındaki arrocabe yazı kuşağı.
Yazar / tür
Kur’an
Dönem
Nasrid epigrafik programı.
Sûre / ayet
67:1–30

الذي خلق سبع سماوات طباقا

Bu ayet parçası tanıtım içindir; duvardaki yazının harf harf çözümlemesi değildir.

Türkçe anlam özeti

Mülk sûresi ilahî egemenliği, hayatın sınanmasını, yaratılışın düzenini ve insanın sorumluluğunu ele alır. Üçüncü ayette katmanlı yedi gök anlatılır.

Mekân ve yorum

2007 makalesi sûrenin tamamının yazıldığını bildirir. Tavanın yedi gökle yorumlanması araştırmacıların mimari okumasıdır; sûrenin her ayetinin tek tek bir tavan motifiyle eşleştiği iddia edilmez.

Ayet ayet kısa açıklamalar (30)
  1. 67:1 — Egemenlik ve kudret Allah’a aittir.
  2. 67:2 — Ölüm ve hayat, insanın davranışını sınayan yaratılışın parçalarıdır.
  3. 67:3 — Yedi göğün katmanlı ve uyumlu yaratılışı anlatılır; bakışla kusur aranması istenir.
  4. 67:4 — Tekrar bakan gözün kusur bulamadan yorulacağı belirtilir.
  5. 67:5 — Yakın göğün ışıklarla süslendiği ve inkârın sonucu anlatılır.
  6. 67:6 — İnkâr edenler için ağır bir akıbet bildirilir.
  7. 67:7 — Ateşin ürkütücü sesi tasvir edilir.
  8. 67:8 — Görevliler, gelenlere kendilerini uyaran biri olup olmadığını sorar.
  9. 67:9 — Uyarının geldiği fakat reddedildiği itiraf edilir.
  10. 67:10 — Dinlememenin ve aklı kullanmamanın pişmanlığı dile getirilir.
  11. 67:11 — Suçun kabulü ve kaybedilen imkân belirtilir.
  12. 67:12 — Görmeden Rablerinden sakınanlar için bağışlanma ve ödül vardır.
  13. 67:13 — Gizli veya açık sözlerin ve kalpte olanın bilindiği hatırlatılır.
  14. 67:14 — Yaratanın yaratılmışı bilmesi vurgulanır.
  15. 67:15 — Yeryüzünde yürümek ve rızık aramak mümkün kılınmıştır; dönüş Allah’adır.
  16. 67:16 — Yeryüzünün güvenliğini mutlak saymamak gerektiği hatırlatılır.
  17. 67:17 — İlâhî uyarıyı ve felaket ihtimalini hafife almamaya çağırır.
  18. 67:18 — Önceki inkârcı toplumların akıbetine dikkat çeker.
  19. 67:19 — Kuşların uçuşu yaratılışın düzenine bakma örneği olur.
  20. 67:20 — Allah’ın dışında mutlak koruma sağlayacak bir güç sorgulanır.
  21. 67:21 — Rızık kesildiğinde onu kimin verebileceği sorulur.
  22. 67:22 — Dengesiz yürüyen ile doğru yol üzerinde yürüyen karşılaştırılır.
  23. 67:23 — İşitme, görme ve idrak yetilerinin verilmesine rağmen şükrün azlığı hatırlatılır.
  24. 67:24 — İnsanların yeryüzüne yayıldığı ve sonunda toplanacağı belirtilir.
  25. 67:25 — Vaadin ne zaman gerçekleşeceğine dair itiraz aktarılır.
  26. 67:26 — Vaktin bilgisi Allah’a aittir; peygamberin uyarıcı görevi belirtilir.
  27. 67:27 — Yaklaşan akıbet karşısında inkârcıların kaygısı tasvir edilir.
  28. 67:28 — Uyarıcıların durumundan bağımsız olarak inkârcıları kimin koruyacağı sorulur.
  29. 67:29 — Rahmân’a iman ve güven dile getirilir.
  30. 67:30 — Su çekilip kaybolursa akarsuya kimin yeniden eriştireceği sorulur.

Bunlar özgün, kısa içerik özetleridir; tam meal veya tefsir değildir.

Kur’an kitabesi · Comares

Comares: Felak sûresi

Kaynakla bildirilen kitabe
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Elçiler Salonu’nun kuzeydeki merkezî taht nişi giriş kemeri.
Yazar / tür
Kur’an
Dönem
Nasrid epigrafik programı.
Sûre / ayet
113:1–5

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

Bu ayet parçası tanıtım içindir; duvardaki yazının harf harf çözümlemesi değildir.

Türkçe anlam özeti

Kişi, yaratılmışların kötülüğünden, karanlıktan, düğümlere üfleyenlerin kötülüğünden ve hasetten Allah’a sığınır.

Mekân ve yorum

Taht nişinde bu metnin bulunması, araştırmalarda koruyucu dua işleviyle açıklanır. Bir sûrenin dua olarak kullanılması, şiirle aynı tür olduğu anlamına gelmez.

Ayet ayet kısa açıklamalar (5)
  1. 113:1 — Sabahın Rabbine sığınma.
  2. 113:2 — Yaratılmışların kötülüğünden korunma.
  3. 113:3 — Bastıran karanlığın kötülüğünden korunma.
  4. 113:4 — Düğümlere üfleyenlerin kötülüğünden korunma.
  5. 113:5 — Haset edenin hasedinden korunma.

Bunlar özgün, kısa içerik özetleridir; tam meal veya tefsir değildir.

Kur’an kitabesi · Comares

Comares cephesi: Âyetü’l-Kürsî

Kaynakla bildirilen kitabe
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Cuarto Dorado Avlusu’na bakan cephede merkezî açıklığı çerçeveleyen kuşak.
Yazar / tür
Kur’an
Dönem
Nasrid epigrafik programı.
Sûre / ayet
2:255

اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ

Bu ayet parçası tanıtım içindir; duvardaki yazının harf harf çözümlemesi değildir.

Türkçe anlam özeti

Allah’ın tekliği, daimî diriliği, bilgisi ve göklerle yer üzerindeki egemenliği vurgulanır.

Mekân ve yorum

Sarayın resmî kabul cephesinde ilahî egemenlik metni ile hükümdar övgüsü yan yana durur. Eski makalelerde 2:256 diye geçen Âyetü’l-Kürsî, güncel yaygın numaralamada 2:255’tir.

Kur’an kitabesi · Comares

Arrayanes: zafer yalnız Allah’tandır

Kaynakla bildirilen kitabe
Bu kayda bağlantı ↗
Yer
Kuzey revak çevresindeki yan iwanların alçı kaligram programı.
Yazar / tür
Kur’an
Dönem
Nasrid epigrafik programı.
Sûre / ayet
3:126

وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ

Bu ayet parçası tanıtım içindir; duvardaki yazının harf harf çözümlemesi değildir.

Türkçe anlam özeti

Zaferin asıl kaynağı olarak Allah vurgulanır; iktidar övgüsü ilahî egemenlik çerçevesine yerleştirilir.

Mekân ve yorum

Yazı bir mimari kaligrama katılır. Aynı kısa ifade 8:10’da da geçtiği için tüm kuşak görülmeden ayet numarası seçilmez; bu yer için 2007 makalesinin 3:126 kaydı esas alınır.

İLERİ OKUMA VE DOĞRULAMA

Kaynaklar

Tam Arapça metinler ve ayrıntılı epigrafik okumalar için: José Miguel Puerta Vílchez, Leer la Alhambra — yayıncı kaydı ↗. Bu kitap ileri okuma olarak önerilir; aşağıdaki kayıtların başvurulan kaynakları ayrıca gösterilir.

Kur’an referanslarının karşılaştırılması: Quran.com. Çağdaş mealler ve tefsirler kendi yazarlarına aittir.

İncelenen PDF’lerin tam künyeleri ve kullanım notları →